Khi nhu cầu vận chuyển hàng hóa quốc tế tăng mạnh theo chu kỳ, phụ phí mùa cao điểm (Peak Season Surcharge – PSS) lại trở thành vấn đề được doanh nghiệp xuất nhập khẩu đặc biệt quan tâm. Giai đoạn 2025–2026, trong bối cảnh vận tải biển vẫn tiềm ẩn nhiều biến động về lịch tàu, tuyến hàng hải và năng lực cảng, việc các hãng tàu áp dụng PSS đang tạo thêm áp lực lên chi phí logistics và bài toán lập kế hoạch của doanh nghiệp.
Phụ phí mùa cao điểm (PSS) là gì?
PSS – Peak Season Surcharge là khoản phụ phí do hãng tàu áp dụng trong giai đoạn nhu cầu vận chuyển tăng cao, thường rơi vào:
-
Mùa cao điểm xuất khẩu hàng tiêu dùng
-
Giai đoạn trước các kỳ lễ lớn tại thị trường nhập khẩu
-
Thời điểm chuỗi cung ứng cần tăng tốc bổ sung tồn kho
Khoản phụ phí này được cộng thêm vào giá cước cơ bản nhằm phản ánh tình trạng cầu vượt cung và chi phí khai thác tăng trong mùa cao điểm.
Vì sao PSS tiếp tục được áp dụng?
Nhu cầu vận chuyển tăng theo chu kỳ
Dù thương mại toàn cầu tăng trưởng không quá nóng, nhưng nhu cầu vận chuyển vẫn tăng mạnh theo mùa vụ. Khi lượng booking tăng nhanh trong thời gian ngắn, các hãng tàu phải đối mặt với áp lực về:
-
Năng lực tàu
-
Container rỗng
-
Khả năng xử lý tại cảng
PSS được xem là công cụ để điều tiết nhu cầu và bù đắp chi phí phát sinh.
Lịch tàu và tuyến vận tải chưa ổn định
Tình trạng đổi tuyến, tàu chạy vòng hoặc hủy chuyến trong một số giai đoạn khiến năng lực thực tế thấp hơn công suất danh nghĩa, làm mùa cao điểm trở nên “nóng” hơn so với trước.
Phụ phí mùa cao điểm (PSS) ảnh hưởng thế nào đến chi phí vận tải biển?
Tăng trực tiếp chi phí logistics
PSS thường được tính theo:
-
Container (TEU/FEU)
-
Tuyến vận chuyển cụ thể
-
Thời gian áp dụng ngắn hạn
Khi cộng dồn với các khoản phụ phí khác, tổng chi phí vận chuyển có thể tăng đáng kể, ngay cả khi giá cước cơ bản không biến động mạnh.
Gây khó khăn cho dự toán ngân sách
Do PSS thường được thông báo trước thời gian ngắn, doanh nghiệp xuất nhập khẩu gặp khó khăn trong việc:
-
Lập ngân sách logistics dài hạn
-
Cam kết giá bán ổn định với đối tác
-
Kiểm soát biên lợi nhuận
Phụ phí mùa cao điểm (PSS) có áp dụng đồng loạt trên mọi tuyến?
Không phải mọi tuyến vận tải đều áp dụng PSS cùng lúc. Thông thường:
-
Các tuyến Á – Âu, Á – Mỹ dễ chịu tác động mạnh hơn
-
Tuyến có lưu lượng hàng lớn và mùa vụ rõ rệt thường bị áp dụng sớm
-
Tuyến ngách hoặc intra-Asia có thể chịu mức thấp hơn hoặc không áp dụng
Điều này khiến chi phí vận chuyển phân hóa theo tuyến, buộc doanh nghiệp phải theo dõi sát từng thị trường.
Hãng tàu nhìn nhận PSS ra sao?
Từ góc độ hãng tàu, PSS giúp:
-
Bù đắp chi phí khai thác tăng trong mùa cao điểm
-
Khuyến khích chủ hàng phân bổ thời gian xuất hàng hợp lý hơn
-
Hạn chế tình trạng dồn booking vào cùng thời điểm
Tuy nhiên, việc áp dụng PSS cũng cần cân nhắc kỹ để tránh làm mất tính cạnh tranh của dịch vụ.
Xem thêm: Vận chuyển đường biển từ Hồ Chí Minh đến Cảng Kobe
Doanh nghiệp xuất nhập khẩu chịu tác động như thế nào?
Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, PSS tạo ra nhiều áp lực:
-
Chi phí vận chuyển tăng ngoài kế hoạch
-
Khó chốt giá bán sớm với khách hàng
-
Gia tăng rủi ro khi xuất khẩu theo mùa vụ
Đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ, một khoản PSS phát sinh cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến lợi nhuận.
Doanh nghiệp có thể làm gì để giảm tác động từ PSS?
Trong bối cảnh PSS quay trở lại, doanh nghiệp nên:
-
Lên kế hoạch xuất hàng sớm hơn mùa cao điểm
-
Theo dõi thông báo phụ phí từ hãng tàu và forwarder
-
Cân nhắc ký hợp đồng cước dài hạn cho sản lượng ổn định
-
Linh hoạt phân bổ thời gian giao hàng nếu có thể
Việc chủ động giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào các khoản phụ phí phát sinh ngắn hạn.
Vai trò của đơn vị logistics trong mùa cao điểm
Đơn vị logistics và forwarder có vai trò quan trọng trong việc:
-
Cập nhật sớm thông tin PSS
-
Tư vấn tuyến và thời điểm vận chuyển tối ưu
-
Hỗ trợ doanh nghiệp đàm phán chi phí
Sự đồng hành này giúp doanh nghiệp kiểm soát rủi ro chi phí tốt hơn trong mùa cao điểm.
Phụ phí mùa cao điểm (PSS) có trở thành “bình thường mới”?
Các chuyên gia logistics cho rằng:
-
PSS vẫn là công cụ điều tiết theo chu kỳ, không phải phụ phí cố định quanh năm
-
Tuy nhiên, với thị trường vận tải biển nhiều biến động, PSS có thể xuất hiện thường xuyên hơn
-
Doanh nghiệp cần coi PSS là yếu tố cần tính đến trong chiến lược logistics dài hạn
Điều này phản ánh sự thay đổi trong cách vận hành của ngành vận tải biển toàn cầu.
Kết luận
Phụ phí mùa cao điểm (PSS) đang quay trở lại và tiếp tục tạo áp lực lên chi phí vận tải biển trong giai đoạn nhu cầu tăng theo chu kỳ. Dù không phải là yếu tố mới, nhưng trong bối cảnh lịch tàu, tuyến hàng hải và chuỗi cung ứng còn nhiều biến động, PSS khiến bài toán kiểm soát chi phí logistics trở nên phức tạp hơn. Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, việc chủ động kế hoạch, theo dõi sát thông tin thị trường và phối hợp chặt chẽ với đơn vị logistics sẽ là chìa khóa để giảm thiểu tác động từ PSS và duy trì hoạt động xuất nhập khẩu hiệu quả.
Xem thêm: Đình công cảng biển làm gián đoạn vận tải quốc tế: Rủi ro mới của chuỗi cung ứng