Trong thực tế xuất nhập khẩu, không ít doanh nghiệp gặp tình huống hàng hóa bị mất, móp méo hoặc hư hỏng khi container đã cập cảng nhưng chưa nhận được hàng. Khi sự cố xảy ra, câu hỏi đầu tiên thường là: hãng tàu chịu trách nhiệm, cảng chịu trách nhiệm hay doanh nghiệp phải tự gánh rủi ro? Việc xác định đúng trách nhiệm pháp lý trong giai đoạn này là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp.
Vì sao rủi ro tại cảng biển thường bị bỏ qua?
Nhiều doanh nghiệp cho rằng khi hàng đã cập cảng thì trách nhiệm vẫn thuộc về hãng tàu. Tuy nhiên, thực tế trách nhiệm có thể thay đổi theo từng giai đoạn của quá trình vận chuyển, đặc biệt tại thời điểm giao nhận giữa hãng tàu và cảng.
Nếu không hiểu rõ mốc chuyển giao trách nhiệm, doanh nghiệp rất dễ khiếu nại sai đối tượng.
Thời điểm nào được xem là hàng đã giao tại cảng?
Trong vận tải biển, thời điểm hàng được xem là đã giao có thể là khi container được dỡ khỏi tàu và đưa vào bãi cảng. Từ thời điểm này, trách nhiệm bảo quản hàng hóa có thể chuyển từ hãng tàu sang đơn vị khai thác cảng, tùy theo điều kiện vận chuyển và hợp đồng liên quan.
Đây là điểm mấu chốt nhưng thường không được doanh nghiệp chú ý.
Khi hàng hư hỏng trong bãi cảng, ai chịu trách nhiệm?
Nếu container bị hư hỏng trong quá trình lưu bãi, xếp dỡ hoặc di chuyển nội bộ trong cảng, trách nhiệm có thể thuộc về đơn vị khai thác cảng hoặc đơn vị xếp dỡ. Tuy nhiên, để xác định trách nhiệm, doanh nghiệp cần chứng minh được thời điểm và nguyên nhân xảy ra tổn thất.
Thiếu bằng chứng rõ ràng sẽ khiến việc khiếu nại rất khó thành công.
Trường hợp hàng mất trong quá trình giao nhận container
Mất hàng tại cảng thường xảy ra khi container bị rút ruột, niêm phong bị xâm phạm hoặc giao nhầm container. Trong những trường hợp này, việc xác định trách nhiệm phụ thuộc vào biên bản giao nhận container, tình trạng seal và hồ sơ kiểm đếm. Nếu doanh nghiệp không kiểm tra kỹ tình trạng container khi nhận, quyền khiếu nại có thể bị ảnh hưởng.
Xem thêm: VẬN CHUYỂN HÀNG HOÁ ĐƯỜNG BIỂN ĐI CẢNG SHANGHAI
Vai trò của biên bản hiện trường tại cảng
Biên bản hiện trường là chứng từ cực kỳ quan trọng khi xảy ra tổn thất tại cảng. Việc lập biên bản ngay khi phát hiện hư hỏng hoặc mất mát giúp doanh nghiệp xác lập thời điểm và tình trạng hàng hóa, làm căn cứ pháp lý cho việc khiếu nại.
Nhiều doanh nghiệp bỏ qua bước này và mất quyền yêu cầu bồi thường.
Khi nào hãng tàu vẫn phải chịu trách nhiệm?
Trong một số trường hợp, hãng tàu vẫn có thể chịu trách nhiệm nếu tổn thất xảy ra trong thời gian hãng tàu còn kiểm soát container, hoặc nếu điều khoản vận đơn quy định rõ trách nhiệm của hãng tàu kéo dài đến khi giao container cho người nhận.
Doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ điều khoản trên vận đơn để xác định phạm vi trách nhiệm.
Doanh nghiệp nên khiếu nại ai trước?
Việc khiếu nại đúng đối tượng là yếu tố quyết định hiệu quả xử lý sự cố. Nếu khiếu nại sai, doanh nghiệp không chỉ mất thời gian mà còn có nguy cơ hết thời hạn khiếu nại hợp lệ.
Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp cần song song thông báo cho hãng tàu, cảng và đơn vị bảo hiểm để giữ quyền lợi pháp lý.
Những sai lầm phổ biến khi xử lý sự cố tại cảng
Sai lầm thường gặp gồm nhận container mà không kiểm tra tình trạng, không lập biên bản hiện trường, chậm thông báo tổn thất và thiếu chứng từ chứng minh thiệt hại. Những sai sót này có thể khiến doanh nghiệp mất hoàn toàn cơ hội được bồi thường.
Chuẩn bị quy trình xử lý sự cố rõ ràng giúp doanh nghiệp tránh các sai lầm này.
Vai trò của forwarder trong xử lý rủi ro tại cảng
Forwarder là đơn vị hỗ trợ doanh nghiệp trong việc làm việc với hãng tàu, cảng và bảo hiểm. Một forwarder có kinh nghiệm sẽ hướng dẫn doanh nghiệp lập hồ sơ, xác định đúng bên chịu trách nhiệm và rút ngắn thời gian xử lý sự cố.
Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn cần chủ động nắm kiến thức pháp lý cơ bản.
Bài học thực tế cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu
Nhiều doanh nghiệp chỉ nhận ra trách nhiệm pháp lý phức tạp tại cảng sau khi đã chịu thiệt hại. Việc hiểu rõ mốc chuyển giao trách nhiệm, vai trò của từng bên và quy trình khiếu nại giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và bảo vệ tài chính.
Pháp lý tại cảng không phức tạp nếu doanh nghiệp chuẩn bị đúng.
Kết luận
Hàng hóa bị mất hoặc hư hỏng tại cảng biển là rủi ro pháp lý phổ biến nhưng thường bị doanh nghiệp đánh giá thấp. Việc xác định đúng trách nhiệm giữa hãng tàu, cảng và các bên liên quan là chìa khóa để xử lý sự cố hiệu quả. Trong vận tải biển quốc tế, hiểu rõ pháp lý tại cảng chính là cách tốt nhất để doanh nghiệp tránh mất tiền oan và bảo vệ quyền lợi của mình.