Trong vận tải biển quốc tế, rủi ro không chỉ đến từ trễ tàu, rollover hay blank sailing, mà còn từ những sự cố khó lường như mất mát, hư hỏng, ướt hàng hoặc tai nạn hàng hải. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn xem nhẹ bảo hiểm hàng hóa đường biển, cho rằng rủi ro thấp hoặc đã “có hãng tàu chịu trách nhiệm”. Trên thực tế, việc không mua bảo hiểm có thể khiến doanh nghiệp đối mặt thiệt hại lớn khi sự cố xảy ra.
Bảo hiểm hàng hóa đường biển là gì?
Bảo hiểm hàng hóa đường biển là loại bảo hiểm nhằm:
-
Bảo vệ giá trị hàng hóa trong quá trình vận chuyển bằng đường biển
-
Bồi thường thiệt hại khi hàng hóa bị mất mát, hư hỏng do rủi ro được bảo hiểm
Đối tượng bảo hiểm không phải là con tàu, mà chính là hàng hóa của doanh nghiệp trong suốt hành trình vận chuyển.
Những rủi ro phổ biến trong vận tải biển
Trong thực tế, hàng hóa vận chuyển bằng đường biển có thể gặp:
-
Va đập, rơi container khi xếp dỡ
-
Nước biển xâm nhập gây ướt hàng
-
Cháy nổ trên tàu
-
Tàu gặp tai nạn, mắc cạn
-
Mất cắp, mất container
Không phải rủi ro nào hãng tàu cũng chịu trách nhiệm, đặc biệt khi liên quan đến giới hạn trách nhiệm pháp lý.
Hãng tàu có bồi thường khi hàng hư hỏng không?
Nhiều doanh nghiệp nhầm tưởng rằng:
“Hàng đi tàu thì hãng tàu phải chịu trách nhiệm nếu có sự cố”
Trên thực tế:
-
Trách nhiệm của hãng tàu bị giới hạn theo công ước quốc tế
-
Mức bồi thường thường thấp hơn nhiều so với giá trị hàng hóa
-
Nhiều trường hợp hãng tàu được miễn trách nhiệm
Vì vậy, bảo hiểm hàng hóa là lớp bảo vệ cần thiết, không thể thay thế bằng trách nhiệm hãng tàu.
Các loại bảo hiểm hàng hóa đường biển phổ biến
Bảo hiểm mọi rủi ro (All Risks)
-
Phạm vi bảo hiểm rộng nhất
-
Bồi thường hầu hết các rủi ro bất ngờ, không lường trước
-
Phù hợp với hàng giá trị cao
Bảo hiểm rủi ro hạn chế
-
Chỉ bảo hiểm một số rủi ro được liệt kê
-
Phí thấp hơn
-
Phù hợp với hàng ít rủi ro
Việc lựa chọn loại bảo hiểm cần căn cứ vào giá trị hàng, tuyến vận chuyển và mức độ rủi ro.
Khi nào doanh nghiệp nên mua bảo hiểm hàng hóa?
Doanh nghiệp nên mua bảo hiểm hàng hóa đường biển khi:
-
Hàng có giá trị cao
-
Hàng dễ hư hỏng, dễ vỡ
-
Tuyến vận chuyển dài, trung chuyển nhiều cảng
-
Doanh nghiệp muốn kiểm soát rủi ro tài chính
Đặc biệt với doanh nghiệp xuất khẩu lần đầu, bảo hiểm giúp giảm áp lực và rủi ro ngoài dự kiến.
Xem thêm: Hàng nguy hiểm (DG) trong vận tải biển: Quy định, rủi ro và những điều doanh nghiệp cần biết
Incoterms ảnh hưởng thế nào đến việc mua bảo hiểm?
Theo Incoterms:
-
CIF: người bán có trách nhiệm mua bảo hiểm
-
FOB, CFR: người mua thường là bên mua bảo hiểm
Nếu không hiểu rõ Incoterms, doanh nghiệp có thể:
-
Không mua bảo hiểm vì nghĩ “bên kia lo”
-
Đến khi xảy ra sự cố mới phát hiện không ai mua bảo hiểm
Việc xác định ai mua bảo hiểm cần làm rõ ngay trong hợp đồng.
Chi phí bảo hiểm hàng hóa có cao không?
So với giá trị hàng hóa, chi phí bảo hiểm thường khá thấp, chỉ chiếm:
-
Một tỷ lệ nhỏ trên tổng giá trị lô hàng
Trong khi đó, nếu xảy ra sự cố:
-
Thiệt hại có thể lên đến hàng trăm triệu hoặc hàng tỷ đồng
Vì vậy, bảo hiểm được xem là chi phí nhỏ để bảo vệ rủi ro lớn.
Quy trình yêu cầu bồi thường bảo hiểm
Khi xảy ra tổn thất, doanh nghiệp cần:
-
Thông báo sự cố kịp thời
-
Lập biên bản hiện trường
-
Thu thập chứng từ liên quan
-
Gửi hồ sơ yêu cầu bồi thường
Việc lưu giữ chứng từ đầy đủ ngay từ đầu giúp quá trình bồi thường diễn ra thuận lợi hơn.
Những lỗi doanh nghiệp thường gặp khi mua bảo hiểm
Một số lỗi phổ biến gồm:
-
Mua bảo hiểm nhưng phạm vi quá hẹp
-
Không đọc kỹ điều khoản loại trừ
-
Khai sai giá trị hàng hóa
-
Không thông báo kịp thời khi có tổn thất
Những lỗi này có thể khiến bảo hiểm không chi trả dù đã mua.
Vai trò của forwarder và đơn vị bảo hiểm
Forwarder có thể hỗ trợ:
-
Tư vấn loại bảo hiểm phù hợp
-
Kết nối với đơn vị bảo hiểm uy tín
-
Hỗ trợ xử lý hồ sơ khi xảy ra tổn thất
Sự phối hợp này giúp doanh nghiệp giảm áp lực khi gặp sự cố hàng hóa.
Xu hướng bảo hiểm hàng hóa trong thời gian tới
Trong bối cảnh:
-
Vận tải biển biến động
-
Rủi ro logistics gia tăng
-
Giá trị hàng hóa ngày càng cao
Bảo hiểm hàng hóa sẽ ngày càng được:
-
Doanh nghiệp quan tâm hơn
-
Tích hợp chặt chẽ với dịch vụ logistics
-
Xem như một phần của chiến lược quản trị rủi ro
Kết luận
Bảo hiểm hàng hóa đường biển không phải là chi phí bắt buộc, nhưng là công cụ bảo vệ tài chính quan trọng cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Trong khi rủi ro vận tải biển ngày càng khó lường, việc chủ động mua bảo hiểm giúp doanh nghiệp yên tâm hơn trong hoạt động xuất khẩu và tránh những tổn thất lớn khi sự cố xảy ra. Hiểu đúng vai trò của bảo hiểm, lựa chọn phạm vi phù hợp và quản trị chứng từ tốt chính là chìa khóa giúp doanh nghiệp vận hành logistics an toàn và bền vững hơn.
Xem thêm: Vận Chuyền Hàng Hóa Từ Cảng Hồ Chí Minh đến cảng Umm Qasr