Khi xảy ra mất mát hoặc hư hỏng hàng hóa trong vận tải biển, phản ứng đầu tiên của nhiều doanh nghiệp là yêu cầu hãng tàu bồi thường toàn bộ giá trị lô hàng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy rất nhiều doanh nghiệp dù khiếu nại thành công vẫn chỉ nhận được mức bồi thường thấp, thậm chí không đủ bù đắp thiệt hại. Nguyên nhân nằm ở giới hạn trách nhiệm của hãng tàu, một khía cạnh pháp lý quan trọng nhưng thường bị bỏ qua.
Giới hạn trách nhiệm của hãng tàu là gì?
Giới hạn trách nhiệm của hãng tàu là mức bồi thường tối đa mà hãng tàu phải chịu khi xảy ra mất mát hoặc hư hỏng hàng hóa trong quá trình vận chuyển. Mức giới hạn này không phụ thuộc vào giá trị thực tế của hàng hóa, mà được xác định theo các quy định pháp lý và điều khoản in sẵn trên vận đơn.
Đây chính là điểm khiến nhiều doanh nghiệp hiểu nhầm và kỳ vọng sai.
Vì sao hãng tàu không bồi thường theo giá trị hàng hóa?
Trong vận tải biển quốc tế, hãng tàu không đóng vai trò như đơn vị bảo hiểm. Họ chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi pháp luật cho phép và theo các công ước quốc tế. Việc giới hạn trách nhiệm giúp hãng tàu kiểm soát rủi ro và duy trì hoạt động vận tải với chi phí hợp lý. Nếu không có giới hạn này, chi phí vận tải biển sẽ tăng rất cao.
Xem thêm: Tranh chấp vận tải biển quốc tế: Doanh nghiệp thường vướng rủi ro pháp lý từ đâu?
Giới hạn trách nhiệm thường được quy định ở đâu?
Giới hạn trách nhiệm của hãng tàu thường được thể hiện trong:
-
Điều khoản in sẵn trên vận đơn
-
Hợp đồng vận chuyển
-
Các công ước quốc tế áp dụng cho vận tải biển
Nhiều doanh nghiệp không đọc kỹ mặt sau của vận đơn, dẫn đến việc không nắm rõ giới hạn bồi thường trước khi xảy ra sự cố.
Những hiểu lầm phổ biến của doanh nghiệp xuất nhập khẩu
Một hiểu lầm phổ biến là cho rằng hãng tàu phải chịu toàn bộ trách nhiệm nếu hàng bị hư hỏng trên tàu. Trên thực tế, nếu doanh nghiệp không khai báo giá trị hàng hóa hoặc không mua bảo hiểm, mức bồi thường nhận được thường rất thấp.
Điều này đặc biệt rõ ràng với các lô hàng giá trị cao.
Khi nào hãng tàu được miễn trách nhiệm?
Trong nhiều trường hợp, hãng tàu có thể được miễn hoặc giảm trách nhiệm nếu chứng minh được tổn thất xảy ra do các yếu tố ngoài tầm kiểm soát như thiên tai, hỏa hoạn, chiến tranh hoặc lỗi đóng gói từ phía người gửi hàng.
Nếu doanh nghiệp không nắm rõ các điều kiện miễn trừ này, việc khiếu nại rất dễ thất bại.
Vai trò của vận đơn trong việc xác định trách nhiệm
Vận đơn không chỉ là chứng từ nhận hàng mà còn là cơ sở pháp lý quan trọng để xác định trách nhiệm của hãng tàu. Thông tin sai lệch trên vận đơn có thể khiến doanh nghiệp mất quyền khiếu nại hoặc bị giảm mức bồi thường.
Việc kiểm tra kỹ vận đơn trước khi tàu chạy là bước cực kỳ quan trọng.
Vì sao bảo hiểm hàng hóa trở nên cần thiết?
Do giới hạn trách nhiệm của hãng tàu thường thấp hơn nhiều so với giá trị hàng hóa, bảo hiểm hàng hóa là lớp bảo vệ tài chính không thể thiếu. Trong nhiều vụ việc, bảo hiểm mới là bên bồi thường chính, còn hãng tàu chỉ chịu một phần rất nhỏ. Doanh nghiệp không nên đánh đồng trách nhiệm hãng tàu với bảo hiểm.
Doanh nghiệp cần làm gì để hạn chế thiệt hại?
Để giảm rủi ro, doanh nghiệp cần:
-
Hiểu rõ điều khoản vận chuyển và vận đơn
-
Khai báo chính xác thông tin hàng hóa
-
Mua bảo hiểm phù hợp với giá trị lô hàng
-
Phối hợp chặt chẽ với forwarder có kinh nghiệm
Chuẩn bị đúng ngay từ đầu giúp doanh nghiệp tránh được nhiều tổn thất không đáng có.
Bài học thực tế cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu
Nhiều doanh nghiệp chỉ nhận ra giới hạn trách nhiệm của hãng tàu sau khi đã chịu thiệt hại lớn. Việc đầu tư thời gian tìm hiểu pháp lý và quản trị rủi ro từ sớm giúp doanh nghiệp bảo vệ lợi nhuận và uy tín trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Pháp lý không phải rào cản, mà là công cụ bảo vệ doanh nghiệp.
Kết luận
Giới hạn trách nhiệm của hãng tàu là khía cạnh pháp lý cốt lõi trong vận tải biển quốc tế nhưng thường bị doanh nghiệp xem nhẹ. Việc hiểu đúng bản chất, phạm vi và giới hạn trách nhiệm giúp doanh nghiệp tránh kỳ vọng sai lầm và chủ động phòng ngừa rủi ro. Trong bối cảnh logistics ngày càng phức tạp, kiến thức pháp lý chính là yếu tố giúp doanh nghiệp đứng vững và phát triển bền vững.
Xem thêm: Việt Nam có hơn 20 tuyến dịch vụ tàu mẹ đi thẳng Mỹ, châu Âu: Cơ hội lớn cho ngành xuất nhập khẩu