Trong khi thị trường vận tải biển thường tập trung vào giá cước, ùn tắc cảng hay biến động tuyến hàng hải, thiếu hụt thuyền viên lại là một vấn đề ít được nhắc đến nhưng đang tác động ngày càng rõ rệt đến hoạt động khai thác tàu. Giai đoạn 2025-2026, tình trạng thiếu lao động hàng hải có tay nghề đang trở thành nút thắt âm thầm, ảnh hưởng trực tiếp đến lịch tàu, chi phí vận hành và an toàn khai thác của ngành vận tải biển toàn cầu.
Thiếu hụt thuyền viên là gì?
Thiếu hụt thuyền viên xảy ra khi số lượng lao động hàng hải đủ tiêu chuẩn không đáp ứng nhu cầu khai thác đội tàu hiện có. Vấn đề này không chỉ nằm ở số lượng, mà còn ở:
-
Thiếu thuyền viên có chứng chỉ phù hợp với tàu hiện đại
-
Thiếu nhân sự có kinh nghiệm vận hành tàu lớn
-
Mất cân đối lao động giữa các khu vực
Trong bối cảnh đội tàu container toàn cầu tiếp tục mở rộng, áp lực nhân lực ngày càng trở nên rõ ràng.
Vì sao ngành vận tải biển thiếu thuyền viên?
Đội tàu tăng nhanh hơn nguồn nhân lực
Trong nhiều năm qua, các hãng tàu liên tục đầu tư tàu mới để mở rộng công suất. Tuy nhiên, tốc độ đào tạo và bổ sung thuyền viên không theo kịp, dẫn đến chênh lệch cung – cầu lao động hàng hải.
Điều kiện làm việc khắt khe
Nghề thuyền viên đòi hỏi:
-
Thời gian làm việc dài ngày trên biển
-
Xa gia đình trong thời gian dài
-
Áp lực cao về an toàn và trách nhiệm
Điều này khiến nhiều lao động trẻ không còn mặn mà với nghề, đặc biệt tại các quốc gia phát triển.
Yêu cầu kỹ năng ngày càng cao
Tàu thế hệ mới sử dụng nhiều công nghệ tự động và hệ thống số. Thuyền viên không chỉ cần kinh nghiệm đi biển mà còn phải có khả năng vận hành, giám sát công nghệ, làm gia tăng khoảng cách kỹ năng.
Xem thêm: Vận chuyển hàng hóa từ cảng Hồ Chí Minh đến cảng Basrah
Thiếu thuyền viên ảnh hưởng thế nào đến vận tải biển?
Lịch tàu và năng lực khai thác bị ảnh hưởng
Khi không đủ thuyền viên đạt chuẩn, hãng tàu có thể:
-
Trì hoãn đưa tàu vào khai thác
-
Giảm tần suất chạy tàu
-
Điều chỉnh lịch trình để phù hợp nguồn nhân lực
Điều này gián tiếp làm giảm độ ổn định của lịch tàu và ảnh hưởng đến kế hoạch của doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Gia tăng chi phí vận hành
Để giữ chân và thu hút thuyền viên, nhiều hãng tàu buộc phải:
-
Tăng lương và phúc lợi
-
Chi thêm cho đào tạo và tái đào tạo
-
Tối ưu lịch làm việc để giảm tình trạng kiệt sức
Những chi phí này cuối cùng có thể được phản ánh vào giá dịch vụ vận tải.
Rủi ro an toàn và tuân thủ
Thiếu thuyền viên hoặc làm việc quá tải có thể dẫn đến:
-
Mệt mỏi, giảm khả năng tập trung
-
Gia tăng rủi ro tai nạn hàng hải
-
Nguy cơ vi phạm quy định an toàn và lao động
An toàn khai thác vì thế trở thành mối quan tâm lớn của ngành.
Hãng tàu đang làm gì để giải bài toán nhân lực?
Đầu tư đào tạo và phát triển thuyền viên
Nhiều hãng tàu lớn đã tăng cường:
-
Chương trình đào tạo nội bộ
-
Hợp tác với học viện hàng hải
-
Lộ trình nghề nghiệp rõ ràng cho thuyền viên
Mục tiêu là xây dựng nguồn nhân lực bền vững thay vì phụ thuộc ngắn hạn.
Ứng dụng công nghệ để giảm áp lực nhân sự
Tự động hóa và số hóa giúp:
-
Giảm khối lượng công việc thủ công
-
Hỗ trợ giám sát và điều khiển từ xa
-
Nâng cao hiệu quả vận hành với ít nhân sự hơn
Tuy nhiên, công nghệ chỉ là giải pháp hỗ trợ, không thể thay thế hoàn toàn con người.
Tác động đến doanh nghiệp xuất nhập khẩu
Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, thiếu hụt thuyền viên có thể dẫn đến:
-
Lịch tàu kém ổn định hơn
-
Tăng chi phí logistics gián tiếp
-
Rủi ro chậm giao hàng trong mùa cao điểm
Dù không nhìn thấy trực tiếp, vấn đề nhân lực hàng hải tác động âm thầm nhưng dài hạn đến toàn bộ chuỗi cung ứng.
Thiếu thuyền viên có phải vấn đề ngắn hạn?
Các chuyên gia nhận định rằng thiếu hụt thuyền viên là vấn đề mang tính dài hạn, do:
-
Nghề hàng hải khó thu hút lao động trẻ
-
Đội tàu tiếp tục tăng trong nhiều năm tới
-
Yêu cầu kỹ năng ngày càng cao
Nếu không có giải pháp tổng thể, tình trạng này có thể trở thành điểm nghẽn chiến lược của ngành vận tải biển.
Doanh nghiệp cần lưu ý gì trong bối cảnh này?
Trong bối cảnh thiếu thuyền viên, doanh nghiệp xuất nhập khẩu nên:
-
Chủ động dự phòng thời gian vận chuyển
-
Theo dõi sát thông tin lịch tàu và năng lực khai thác
-
Làm việc với đơn vị logistics uy tín để được cập nhật sớm rủi ro
Sự chủ động giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào các biến động khó kiểm soát của thị trường.
Thiếu hụt thuyền viên toàn cầu đang trở thành thách thức âm thầm nhưng ngày càng rõ nét của ngành vận tải biển. Từ ảnh hưởng đến lịch tàu, chi phí vận hành cho đến an toàn khai thác, vấn đề nhân lực hàng hải đang buộc các hãng tàu và chuỗi logistics phải thay đổi cách tiếp cận. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần nhận diện sớm rủi ro này như một phần của bức tranh tổng thể thị trường vận tải biển, để chủ động thích ứng và duy trì hoạt động ổn định trong dài hạn.
Xem thêm: Lịch tàu kém ổn định trở thành thách thức lớn của vận tải biển quốc tế