Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng yêu cầu tốc độ, minh bạch và an toàn, chứng từ điện tử trong vận tải biển, đặc biệt là vận đơn điện tử (eBL – electronic Bill of Lading), đang được các hãng tàu và doanh nghiệp logistics đẩy mạnh triển khai. Giai đoạn 2025-2026, xu hướng số hóa chứng từ không còn dừng ở thử nghiệm mà đang từng bước trở thành chuẩn mực mới của vận tải biển quốc tế.
Vận đơn điện tử (eBL) là gì?
Vận đơn điện tử (eBL) là phiên bản số hóa của vận đơn đường biển truyền thống, có giá trị pháp lý tương đương nhưng được:
-
Phát hành
-
Chuyển nhượng
-
Lưu trữ
-
Xác thực
… hoàn toàn trên nền tảng điện tử, thay vì sử dụng chứng từ giấy.
Trong giao dịch quốc tế, vận đơn không chỉ là chứng từ vận chuyển mà còn là:
-
Bằng chứng sở hữu hàng hóa
-
Cơ sở thanh toán
-
Chứng từ pháp lý quan trọng
Việc số hóa vận đơn vì thế mang ý nghĩa rất lớn đối với toàn bộ chuỗi logistics.
Vì sao vận tải biển cần chuyển sang eBL?
Chứng từ giấy bộc lộ nhiều hạn chế
Vận đơn giấy truyền thống thường gặp các vấn đề:
-
Thời gian chuyển phát lâu
-
Nguy cơ thất lạc, giả mạo
-
Chi phí in ấn, lưu trữ cao
-
Gây chậm trễ trong khâu giao hàng
Trong bối cảnh vận tải biển nhiều biến động, những hạn chế này càng làm tăng rủi ro và chi phí.
Chuỗi cung ứng yêu cầu tốc độ và minh bạch
Doanh nghiệp xuất nhập khẩu ngày càng cần:
-
Giải phóng hàng nhanh
-
Giảm thời gian chờ chứng từ
-
Theo dõi trạng thái lô hàng theo thời gian thực
eBL giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý chứng từ, từ vài ngày xuống còn vài phút hoặc vài giờ.
eBL mang lại lợi ích gì cho vận tải biển?
Rút ngắn thời gian giao hàng
Khi sử dụng eBL:
-
Không cần chờ chuyển phát chứng từ giấy
-
Hạn chế tình trạng hàng đến trước chứng từ
-
Giảm nguy cơ phát sinh phí lưu container, lưu bãi
Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh lịch tàu kém ổn định.
Giảm chi phí logistics
Việc loại bỏ chứng từ giấy giúp:
-
Giảm chi phí in ấn, chuyển phát
-
Giảm chi phí xử lý thủ công
-
Hạn chế các khoản phí phát sinh do chậm chứng từ
Về dài hạn, eBL góp phần tối ưu chi phí logistics tổng thể.
Xem thêm: Việt Nam có hơn 20 tuyến dịch vụ tàu mẹ đi thẳng Mỹ, châu Âu: Cơ hội lớn cho ngành xuất nhập khẩu
Tính pháp lý của eBL có đảm bảo?
Một trong những lo ngại lớn nhất của doanh nghiệp là giá trị pháp lý của eBL. Hiện nay:
-
Nhiều quốc gia đã công nhận chứng từ điện tử trong thương mại
-
Các nền tảng eBL tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế
-
Hệ thống xác thực và truy vết giúp giảm rủi ro gian lận
Dù chưa áp dụng đồng loạt tại mọi thị trường, nhưng hành lang pháp lý cho eBL đang ngày càng hoàn thiện.
Hãng tàu và thị trường đang triển khai eBL ra sao?
Nhiều hãng tàu lớn đã:
-
Triển khai eBL trên các tuyến chính
-
Khuyến khích khách hàng chuyển sang chứng từ điện tử
-
Tích hợp eBL với hệ thống booking và theo dõi lô hàng
Song song đó, các ngân hàng và tổ chức tài chính cũng bắt đầu chấp nhận eBL trong giao dịch thanh toán quốc tế, tạo điều kiện cho eBL phát triển mạnh hơn.
Doanh nghiệp xuất nhập khẩu được lợi gì từ eBL?
Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, eBL mang lại:
-
Giải phóng hàng nhanh hơn
-
Giảm rủi ro mất chứng từ
-
Dễ dàng quản lý hồ sơ xuất nhập khẩu
-
Tăng tính minh bạch trong giao dịch
Đặc biệt với doanh nghiệp có tần suất xuất hàng cao, eBL giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí vận hành.
Những thách thức khi triển khai eBL
Dù nhiều lợi ích, việc triển khai eBL vẫn gặp một số rào cản:
-
Thói quen sử dụng chứng từ giấy chưa thay đổi hoàn toàn
-
Không phải đối tác nào cũng sẵn sàng dùng eBL
-
Yêu cầu hệ thống công nghệ và đào tạo nhân sự
Ngoài ra, việc áp dụng eBL cần sự đồng bộ giữa hãng tàu, ngân hàng, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.
eBL có trở thành “chuẩn mới” của vận tải biển?
Các chuyên gia logistics nhận định rằng:
-
eBL sẽ ngày càng phổ biến trên các tuyến chính
-
Chứng từ giấy sẽ dần bị thu hẹp vai trò
-
Số hóa chứng từ là xu hướng không thể đảo ngược
Trong dài hạn, eBL được kỳ vọng trở thành chuẩn mặc định của vận tải biển quốc tế, tương tự như cách booking điện tử đã thay thế quy trình thủ công trước đây.
Doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị gì?
Để sẵn sàng với xu hướng eBL, doanh nghiệp Việt Nam nên:
-
Tìm hiểu quy trình sử dụng eBL
-
Trao đổi với hãng tàu và ngân hàng về khả năng áp dụng
-
Đào tạo nhân sự phụ trách chứng từ xuất nhập khẩu
-
Từng bước chuyển đổi từ chứng từ giấy sang điện tử
Sự chuẩn bị sớm giúp doanh nghiệp đón đầu xu hướng và tránh bị động khi thị trường chuyển đổi mạnh.
Kết luận
Việc đẩy mạnh vận đơn điện tử (eBL) đang mở ra một bước chuyển quan trọng cho vận tải biển và logistics quốc tế. Không chỉ giúp rút ngắn thời gian giao hàng và giảm chi phí, eBL còn nâng cao tính minh bạch và an toàn trong chuỗi cung ứng. Dù còn những thách thức về thói quen và hạ tầng, nhưng với xu hướng số hóa mạnh mẽ hiện nay, eBL được xem là tương lai tất yếu của vận tải biển. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu nào chủ động thích ứng sớm sẽ có lợi thế rõ rệt trong môi trường logistics ngày càng cạnh tranh.
Xem thêm: Gía nhiên liệu tàu biển biến động mạnh: Áp lực chi phí lan rộng trong vận tải biển