Bước sang giai đoạn 2025–2026, vận tải biển toàn cầu không chỉ đối mặt với áp lực giá cước và dư cung tàu mà còn chịu sức ép ngày càng lớn từ các quy định giảm phát thải và tiêu chuẩn ESG. Logistics xanh đang dần chuyển từ xu hướng tự nguyện sang yêu cầu bắt buộc, buộc các hãng tàu, cảng biển và doanh nghiệp xuất nhập khẩu phải thay đổi cách vận hành. Diễn biến này được xem là một trong những thay đổi mang tính cấu trúc lớn nhất của ngành vận tải biển trong nhiều thập kỷ.
Logistics xanh trong vận tải biển là gì?
Logistics xanh trong vận tải biển là tập hợp các giải pháp nhằm giảm tác động môi trường của hoạt động vận chuyển đường biển, bao gồm:
-
Giảm phát thải khí nhà kính (CO₂, SOx, NOx)
-
Sử dụng nhiên liệu thay thế thân thiện môi trường
-
Tối ưu hóa hành trình, tốc độ và khai thác tàu
-
Ứng dụng công nghệ số để giảm lãng phí nhiên liệu
Trong bối cảnh vận tải biển chiếm khoảng 3% tổng lượng phát thải CO₂ toàn cầu, ngành này đang trở thành trọng tâm của các chính sách khí hậu quốc tế.
Vì sao áp lực giảm phát thải với vận tải biển ngày càng lớn?
Quy định quốc tế ngày càng siết chặt
Các tổ chức hàng hải quốc tế đã và đang triển khai lộ trình giảm phát thải mạnh trong vận tải biển, với mục tiêu trung hòa carbon vào giữa thế kỷ. Điều này khiến các hãng tàu không còn nhiều lựa chọn ngoài việc đầu tư vào đội tàu và công nghệ mới.
Áp lực từ chủ hàng và chuỗi cung ứng
Nhiều tập đoàn xuất nhập khẩu lớn yêu cầu đối tác logistics phải đáp ứng tiêu chuẩn ESG, minh bạch lượng phát thải trên mỗi chuyến hàng. Điều này khiến logistics xanh trở thành lợi thế cạnh tranh, không chỉ là nghĩa vụ môi trường.
Các hãng tàu đang phản ứng như thế nào?
Đầu tư tàu sử dụng nhiên liệu thay thế
Nhiều hãng tàu lớn đã đặt đóng hoặc đưa vào khai thác các tàu sử dụng:
-
Methanol xanh
-
LNG (khí tự nhiên hóa lỏng)
-
Nhiên liệu sinh học (biofuel)
Dù chi phí đầu tư ban đầu cao, nhưng đây được xem là bước đi bắt buộc để đáp ứng yêu cầu dài hạn của thị trường và chính sách.
Giảm tốc độ tàu và tối ưu hành trình
Giảm tốc độ tàu (slow steaming) là giải pháp ngắn hạn giúp:
-
Giảm tiêu thụ nhiên liệu
-
Cắt giảm phát thải
-
Ổn định chi phí vận hành
Tuy nhiên, hệ quả là thời gian vận chuyển kéo dài hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch giao hàng của doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Xem thêm: Vận Chuyển Hàng Đường Biển Từ Việt Nam Đi Hoa Kỳ Và Ngược Lại
Vai trò của cảng biển trong logistics xanh
Không chỉ hãng tàu, các cảng biển cũng đang chịu áp lực chuyển đổi xanh:
-
Đầu tư hệ thống cấp điện bờ (shore power) cho tàu cập cảng
-
Ứng dụng thiết bị xếp dỡ chạy điện thay cho diesel
-
Số hóa quản lý cảng để giảm thời gian chờ tàu
Những cảng không theo kịp xu hướng này có nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh trong mạng lưới vận tải biển toàn cầu.
Chi phí logistics xanh: gánh nặng hay đầu tư dài hạn?
Một trong những lo ngại lớn nhất của doanh nghiệp là chi phí. Việc sử dụng tàu xanh, nhiên liệu sạch và công nghệ mới có thể khiến:
-
Giá cước vận tải tăng trong ngắn hạn
-
Phát sinh phụ phí môi trường
-
Tăng chi phí tuân thủ chứng nhận ESG
Tuy nhiên, về dài hạn, logistics xanh được kỳ vọng giúp:
-
Giảm rủi ro pháp lý
-
Ổn định chi phí khi quy định được chuẩn hóa
-
Tăng khả năng tiếp cận các thị trường khó tính như châu Âu, Bắc Mỹ
Tác động của logistics xanh tới doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, xu hướng này mang tính hai mặt:
Thách thức
-
Chi phí vận chuyển có thể tăng
-
Thời gian vận chuyển dài hơn do giảm tốc độ tàu
-
Yêu cầu chứng minh phát thải trong chuỗi cung ứng
Cơ hội
-
Doanh nghiệp đi trước trong logistics xanh có thể ghi điểm với đối tác quốc tế
-
Tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của các tập đoàn lớn
-
Nâng cao hình ảnh thương hiệu và tính bền vững dài hạn
Logistics xanh có làm thay đổi cục diện thị trường vận tải biển?
Nhiều chuyên gia cho rằng logistics xanh sẽ:
-
Đẩy nhanh quá trình sàng lọc hãng tàu, loại bỏ các đơn vị không đủ năng lực đầu tư
-
Tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa dịch vụ vận tải “tiêu chuẩn” và “xanh cao cấp”
-
Thúc đẩy hợp tác mới giữa hãng tàu – cảng biển – doanh nghiệp xuất nhập khẩu
Trong trung hạn, thị trường vận tải biển có thể chứng kiến một chu kỳ đầu tư mới, tập trung vào hiệu quả và bền vững thay vì mở rộng ồ ạt như trước.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước làn sóng logistics xanh?
Để thích ứng với xu hướng logistics xanh, doanh nghiệp xuất nhập khẩu nên:
-
Theo dõi sát các quy định môi trường quốc tế
-
Trao đổi sớm với đơn vị vận tải về phương án giảm phát thải
-
Cân nhắc chi phí logistics trong dài hạn, không chỉ giá cước trước mắt
-
Chuẩn bị dữ liệu phát thải cho chuỗi cung ứng nếu xuất khẩu vào thị trường khó tính
Sự chuẩn bị sớm giúp doanh nghiệp tránh bị động khi các quy định chính thức có hiệu lực.
Kết luận
Áp lực giảm phát thải đang khiến logistics xanh trở thành “luật chơi mới” của ngành vận tải biển toàn cầu. Dù kéo theo chi phí và thách thức trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn, đây là xu hướng không thể đảo ngược, định hình lại cách vận hành của hãng tàu, cảng biển và doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Việc hiểu rõ và chủ động thích ứng với logistics xanh sẽ là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp đứng vững trong giai đoạn thị trường vận tải biển nhiều biến động phía trước.
Xem thêm: Vận tải biển 2026 đối mặt với cú sốc mới